Zagon Üzerine Yazılı Söyleşi: Çınar Taşdemir

Oyun Laboratuvarı'nın Zagon'u, Onat Uğantaş'ın hikâyesinden yola çıkıyor. Tarlabaşı'nda büyümüş, sokağı ezbere bilen İzzet adlı bir İstanbul kargası anlatıcı olarak sahneye geliyor, arkadaşı Erkut'un ölümünün ardından bir intikam hikâyesi anlatıyor ve kendi zagonunu, yani raconunu koyuyor. Tek oyunculu, kara komedi türündeki oyunun sahne metni ve yönetimi Çınar Taşdemir'e ait.

Çınar Taşdemir'e oyunun yolculuğunu, dilini ve sahne kurgusunu sorduk. Yanıtlar kendisinden geldiği hâliyle aşağıda.

Zagon nasıl ortaya çıktı? İlk fikir, ilk karşılaşma ve oyunun bugünkü hâline gelme süreci hakkında neler anlatırsınız?

Asıl olarak geçtiğimiz nisan ayında Kısalar festivaline katılım sağlamak için bir oyun yapma fikri ile bir araya geldik. İlk başta birkaç farklı proje konuşuldu. En sonunda Onat'ın daha önce yazdığı hikâyenin olabileceği üzerine konuştuk. Metnin dönüştürülmesi ve sahnelenmesi işini bana teslim ettiler. Nisan ve mayıs aylarında biz projenin kısa versiyonunu çalıştık. Öykü ve sahneleme hem bizim hem de festival seyircisinin hoşuna gitti ve biz de bu işin peşini bırakmak istemedik. Böylece eylül ayında yeniden buluştuk ve oyunun uzun halini çalışmaya başladık.

Zagon'un hikâyesi Onat Uğantaş'a, sahne metni ve yönetimi size ait. Hikâyeyi sahne metnine dönüştürürken neyi olduğu gibi korudunuz, neyi sahnenin ihtiyacına göre yeniden kurmanız gerekti?

Zagon, Onat'ın yazdığı bir karga öyküsünden yola çıkarak başladı. Oyunun kısa versiyonunu çalışırken öykünün dramatik dinamiklerini yeniden oluşturdum. Öyküdeki karga dünyasını genişletmek ve İzzet ve Erkut'un yaşadıklarını dramatik bir çerçeve içine alarak yeniden yazdım. Karga dünyasının bakışını, onların dilini sokak meselesi üzerinden geliştirmek ve modern bir grotesk fabl olarak bu hikâyeyi yazmak ilginç bir deneyim oldu.

İzzet Tarlabaşı'nda büyümüş, İstanbul'un sokaklarını ezbere bilen bir karga. İstanbul'un kargası Ankara'ya geldiğinde oyunun hangi yanı kente bağlı kalıyor, hangi yanı kentten bağımsız çalışıyor? Ankara seyircisinin buna yabancılık çekmesinden endişe eder misiniz?

Aslında oyunu Ankara'ya ya da başka bir kente bağlayan tarafı doğrudan insan ve hayvan çatışmasından geliyor. İzzet'in İstanbul sokaklarında yaşadıklarının benzerleri Ankara'da veya başka bir kentte sokakta yaşanabilecek olaylar. Bu yüzden oyunun ana meselesinin bir şehir olmaktan çıkarıp bir kent ve yaşam dinamiği olmasını amaçladık. Oyunun İstanbul'da geçmesinde aslında yeraltı edebiyatında önemli bir yer tutan Beyoğlu ve çevresini kullandım ve seyircinin zaten imaj olarak aşina olduğu yerleri seçtim.

Oyunun adı da dili de sokaktaki “racon” kavramından besleniyor. İzzet'in sert ve alaycı dilini kurarken argoyu nasıl bir ölçüyle kullandınız? Bu dil karakterin kimliğini mi taşıyor, dünyaya bakışını mı?

Aslında kargaların dünyası için kargalara özgü yeni bir argo çalıştık. Kendi kullandığımız argo sözcüklerden yola çıkarak onları kargalara özgü hâle getirdik. Bu konuşma biçimi aslında doğrudan İzzet'in hem karakterine hem de yaşadığı dünyanın kaosuna bir gönderme yapıyor. Sert bir dünyanın içinde sertleşmiş bir karakter olarak İzzet'i görüyoruz.

Zagon komedi ile trajedi arasında gidip geliyor. Bu iki türle ilişkiniz nasıl? Bu oyunda hangisi diğerine hizmet ediyor, bu gidip gelmelerin sizde karşılığı ne?

Aslında uzun zamandır çalıştığım “Tekinsizlik” meselesinin bir parçası olarak bu durumu görüyorum. Trajedi ve komedi aslında iç içe geçtiğinde seyircide daha derin izler bıraktığını düşünüyorum. Bu nedenle oyunun yapısını kara komedi olarak inşa etmek hem trajedinin hem de komedinin olanaklarını aynı anda ve iç içe kullanmayı çok elverişli kılıyor. Yaşadığımız dünyanın kara komedi türüne daha yakın bir noktada ilerlediğini düşünüyorum, bu sebeple bu türden faydalanmanın daha etkili olacağı kanısındayım.

Zagon tek oyunculu ve kostüm ile maske tasarımıyla kuruluyor. Bu kurulumu sahnede nasıl çalıştırdınız? Karga bedeni için nasıl bir fiziksel dil aradınız ve maske ile kostüm bu dilde nasıl bir rol üstleniyor?

Yapı olarak karganın beden ve duruş şeklini oyuncunun bedenine giydirmeye çalışmadık. Oyuncunun form olarak karga gibi gözükmesi önceliğimizdi ancak bu fiziksel eylemi gerçeğin birebir yansıması olarak değil, onu grotesk bir fabl karakteri olarak seyircinin gözünde yeniden inşa etmeye çalıştık. Oyunun bazı kısımlarında animatif taraflar çok yoğun, böylece seyircide bir animasyon izleme fikrini de sahnede oluşturmaya çalıştık. Kostüm ve maske tam olarak bu istediğimiz görsel dilin kurulmasında yardımcı oluyor. İzlediğimiz karakterin aslında bir fabl karakteri olduğunu unutturmuyoruz.

Künye

Yapım: Oyun Laboratuvarı

Hikâye ve oyuncu: Onat Uğantaş

Yazan ve yöneten: Çınar Taşdemir

Danışman: Fatih Pazvantoğlu

Dramaturg: Sümeyye Özbay

Asistanlar: Esra Acartürk, Yaşam Yalçın

Kostüm ve maske tasarımı: Adem Dağlar