Hayat: Araf’tan Seyirciye Uzanan Bir Ses - LUDENS - Kült Teras

Fuaye Ankara ekibi olarak 4 Kasım 2026 Çarşamba akşamı Kült Teras’taydık. Yazımını ve yönetimini Gözde Gülbudak ile Cihan Gülbudak’ın birlikte üstlendiği, Gözde Gülbudak’ın tek başına oynadığı LUDENS yapımı “Hayat”ı izledik; gösterimin ardından ekiple bir fuaye söyleşisi gerçekleştirdik. Karnındaki bebeğiyle birlikte öldürüldükten sonra kendini Araf’ta, mitlerde cezalandırılıp şeytanlaştırılmış kadınların arasında bulan bir kadının hikâyesini anlatan oyun, düşünsel olarak zengin ve iddialı bir iş. Bu yazı, o akşamdan kalan izlenimleri ve söyleşide açılan başlıkları bir araya getiriyor.

Bir Hamilelikten Doğan Oyun

Söyleşiyi açan soru, oyunun nereden çıktığıydı. Gözde Gülbudak, uzun süredir sahneden uzak olduğunu, eşiyle birlikte yazmayı tasarladıkları ve yüksek bedensel efor isteyen başka bir oyunun hamilelik nedeniyle ertelendiğini anlattı. Ekibin sorusu bu noktada değişmiş: Hamile bir karakter olsa nerede, nasıl var olurdu? Bu sorunun peşinde ülkemizde hamileyken katledilen kadınların haberleriyle karşılaşmışlar; oyun üzerinde çalışmaya başladıktan sonra da benzer iki cinayet yaşanmış. Yazımı bir ay, çalışması bir ay süren yoğun bir süreçle ortaya çıkan oyun, provalarını bir tiyatro salonunda değil bir evin odasında yapmış. Cihan Gülbudak, bağımsız tiyatro yapmanın hem maddi hem manevi olarak çok yorucu bir iş olduğunu, bunun için gerçek bir “gözü karartma” hâli gerektiğini hatırlattı.

Araf’ta Kalan Kadınların Hikâyesi

Ekip, mitolojiyi kurcaladıklarında farklı inanç ve anlatılarda kadının en çok hamileyken Araf’ta kaldığına dair tahayyüllerle karşılaştıklarını anlattı; karnındaki hiç doğmamış bebek ne cennete ne cehenneme yakıştırılamadığı için. Hayat’a bu eşikte, sıradan insanlar yerine binlerce yıllık anlatıların taşıyıcısı olan mitolojik figürler eşlik ediyor: Pandora, Medusa ve Lamia. Mitlerde cezalandırılmış bu kadınlar, oyunda kendilerini mahkûm eden düzenin bekçilerine dönüşmüş olarak beliriyor. Hayat ise kadına yöneltilen çelişkili beklentilerle yüzleştikçe, asıl gücün mitlere, dine, aileye ve gündelik dile sinmiş çok daha eski bir denetim sisteminde yattığını fark ediyor ve sonunda mitolojik figürlerden dönüp doğrudan seyirciye sesleniyor.

Seçilen Ve Elenen Karakterler

Karakterlerin uzun bir listeden elenerek seçildiğini öğrendik. Şahmaran da adaylar arasındaymış; Lilith ise ekibin aynı anda önerdiği ama sonunda dışarıda bırakılan bir isim olmuş. Gerekçe dikkat çekiciydi: Oyundaki kadınların her birinde kendisinin de fark etmediği bir eksiklik var ve insanüstü bir yerde duran Lilith’te bu eksikliği göremedikleri için onu oyuna almamışlar. Oyundaki on bir karakterden altısı gerçekten yaşamış kadınlardan oluşuyor; bunların çoğu becerileriyle değil, yakıldıkları, öldürüldükleri için trajedileriyle tarihe geçmiş isimler. Tolstoy’un gölgesinde evin bütün yükünü taşıyan eşi Sofya Tolstaya da bu karakterler arasında yer alıyor. Karşılarında ise adı hiçbir yerde anılmayan, her gün katledilen kadınlardan biri olan Hayat ve köylü kadın gibi tarihe geçmemiş figürler duruyor. Bu ikilik, kim masum, kim suçlu ve kimin hikâyesi tarihe nasıl kazındı sorularını açıyor.

Bir Kadın Hikâyesinden Fazlası

Ekip, oyunun yalnızca bir kadın hikâyesine indirgenmemesi gerektiğinin altını çizdi. Cihan Gülbudak, içinde yaşadığımız çağa kendilerini derinden yabancı hissettiklerini ve ürettikleri her işte bunun izleri olduğunu söyledi; “Hayat” da bir kadın derdi gibi dursa da sonunda insan olma ve var olma problemine, düzene dair büyük çelişkilere bağlanıyor. Feminist literatürün eleştirebileceği yanları da olduğunu kabul eden ekip, oyunu bir “kadın oyunu” olarak değil, kaybedilen bir dünyanın nasıl kaybedildiğine ışık tutmak için yazdıklarını vurguladı. Gözde Gülbudak da anneliği kutsallaştırmadıklarını; oyunun derdinin, bizi kendimizden uzaklaştıran düzenin içinde küçültülen dişilliğe yalnızca kadınların değil tüm insanlığın sahip çıkması olduğunu anlattı.

Sahnede Yüzen Optik Yanılsama

Oyunun görsel dünyası söyleşinin en çok merak edilen başlıklarından biriydi. Pek çoğumuzun projeksiyon sandığı görüntülerin, 1860’lı yıllarda tiyatro için geliştirilmiş eski bir optik yanılsamaya dayandığını öğrendik. Sahne ve görsel tasarımı üstlenen Cihan Gülbudak, yere yerleştirilen ekranlardaki görüntülerin kırk beş derecelik açıyla konumlanan yansıtıcı bir yüzeyde belirdiğini; bu yöntemin projeksiyonun iki boyutlu perde etkisine kıyasla çok daha güçlü bir üç boyut hissi verdiğini anlattı. Her mekânda yaklaşık üç saat süren kurulum, işin görünmeyen emeği. Mitolojik figürlerin sahnede bir hayalet gibi belirip kaybolduğu bu çözüm, Araf’ın eşik hâlini görsel olarak iyi karşılıyor ve bizim için oyunun en akılda kalan yanlarından biri oldu.

Yoğun Ve Edebi Bir Metin

A4 boyutunda otuz sayfaya yakın olan metin, klasik tiyatro metinlerine kıyasla çok daha fazla felsefe yapan, düşünceyi hikâyenin içine yerleştirmek yerine doğrudan sahneye taşıyan bir yapıya sahip. Ekip, oyuncuyu zorlayan ve içselleştirilmediğinde kolayca çirkin tınlayabilecek katmanlı bir dili bilinçli olarak tercih ettiklerini söyledi; ilk tiyatro metnini kaleme alan Cihan Gülbudak, bu metni ayakta tutan gücün büyük ölçüde oyuncuda olduğunu belirtti. Oyunun etkisini bölmemek için ara vermemeyi seçtiklerini söyleyen ekip, oyunun asıl olarak seyirciyle buluştuktan sonra kendini bulmaya başladığını ve bundan sonra çıkarılacak ve eklenecek pek çok şey olacağını da açık yüreklilikle paylaştı.

Sahneden Taşan Araf Hikâyeleri

“Hayat”, mitlerin, inancın ve gündelik dilin içine sinmiş baskıyı açmaya çalışan, iddialı bir düşünsel çerçeveye ve özgün bir görsel tasarıma sahip bir iş. Oyun kadar söyleşimiz de oldukça etkileyiciydi; seyircilerin paylaşımları geceye ayrı bir derinlik kattı. Gözde Gülbudak ve Cihan Gülbudak’a, LUDENS ekibine bu emek ve sonrasındaki içten sohbet için teşekkür ederiz. Dileriz “Hayat”, Araf hikâyelerini daha nice salona taşımayı sürdürür. Ayrıca bu buluşmaya ev sahipliği yapan Kült Teras ekibine de çok teşekkürler.