Bir Turistin 177 Eurosu: Tiyatronun Sokak Ekonomisi
Bir Rakamla Başlayalım
Almanya'nın Regensburg kentinde, şehir dışından yalnızca tiyatro için gelen bir seyirci, bilet dışında ortalama 177 euro harcıyor. Şehirde yaşayan seyircinin ortalaması ise 45 euro. Münih Ludwig-Maximilians Üniversitesi ile Regensburg Tiyatrosu'nun birlikte yürüttüğü çalışma, 2023-2024 sezonundaki 170 bini aşkın ziyaretçiye dayanarak tiyatronun şehre bilet gelirinin üstünde yılda en az 25 milyon euro etki bıraktığını tahmin ediyor. Bu rakamlar bir tiyatro biletinin yalnızca tiyatroya ödenen bir bedel olmadığını gösteriyor. Peki tiyatroya ayrılan kamu parası, tam olarak nereye dönüyor?
Para Sokağa Dönüyor
Bu soruya verilen en yaygın cevap, kamu parasının geri dönüşünü vergi olarak düşünmektir: devlet tiyatroya kaynak ayırır, tiyatro vergi öder, hesap kapanır. Oysa geri dönüşün büyük bölümü kamu kasasında değil, tiyatronun çevresinde gerçekleşir. Seyirci oyundan önce bir şey yer, sonra ulaşıma para öder, uzaktan geldiyse bir geceyi otelde geçirir. Birleşik Krallık tiyatro sektörü için hazırlanan bir rapor bunu sektör ölçeğinde gösteriyor: tiyatronun her 1.000 sterlinlik cirosuna karşılık ekonominin geri kalanında 1.909 sterlinlik bir etki doğuyor ve bunun önemli bir bölümü konaklama, yeme-içme gibi turizmle ilişkili alanlardan geliyor. Tiyatro, çevresindeki işletmelerin akşamını da belirleyen bir halka gibi çalışıyor.
Sokağın Akşam Saatleri
Bu etkiyi rakamdan çok sahneyle anlamak kolay. Bir tiyatro binasının önü, oyun saatinden bir saat önce başka bir sokaktır. Kapıda bekleyen insanlar, açık kalan bir kafe, oyun çıkışında hâlâ ışığı yanan bir lokanta. Tiyatronun kapandığı bir sokakta ise akşam, daha erken biter. İskoçya'da Edinburgh festivalleri için hazırlanan rapor, yer değiştirme ve ölü ağırlık gibi düzeltmeler uygulandıktan sonra bile şehre yüz milyonlarca sterlinlik net katkı hesapladı. Rapor bunu bir festival için söylüyor, ama mantık tiyatro için de geçerli: bir kültür mekânı çevresine insan taşır ve o insanlar da çevreyi canlı tutar.
Görünmeyen Bir Değer
Her geri dönüş harcama olarak ölçülemez. Danimarka Kraliyet Tiyatrosu üzerine 1997'de yayımlanan bir çalışma, nüfusun yalnızca yaklaşık yüzde 7'sinin tiyatroya gittiğini ama gitmeyenlerin de tiyatronun varlığına değer verdiğini buldu. İnsanlar, o gece orada olmasalar bile, şehirlerinde bir tiyatronun bulunmasından memnuniyet duyuyor ve bunun için vergi ödemeye razı olabiliyor. İrlanda'da sanatçılara tanınan temel gelir programı için hazırlanan maliyet-fayda analizi de aynı yönde ilerliyor: harcanan her euroya karşılık 1,39 euro toplumsal değer hesaplıyor ve bu değerin büyük kısmını katılımcıların iyi oluşuna biçilen karşılığa dayandırıyor. Bu rakamlar kasaya giren para değil, bir şehrin yaşanabilirliğine dair yapılmış hesaplar.
Son Bir Tespit
Tiyatroya ayrılan kamu desteği yalnızca bir kurumun bütçesini karşılamıyor. Bu destek sayesinde sahne açık kalıyor, sahne açık kaldıkça seyirci geliyor, seyirci geldikçe çevredeki kafe, lokanta ve konaklama işletmeleri gelir elde ediyor. Bu zincir bütçe tablolarında tek bir kalem olarak görünmüyor, ama şehrin akşam hayatında, esnafın gelirinde ve insanların yaşadıkları yere duydukları memnuniyette karşılığını buluyor. Tiyatronun kamu desteğiyle ayakta kalması, bu zincirin de ayakta kalması anlamına geliyor. Geri dönüşün adresi çoğu zaman kamu kasası değil, tiyatronun çıkışında yürünen sokaktır.
Kaynakça
Alma Economics (2025). Cost-Benefit Analysis of the Basic Income for the Arts.
BOP Consulting (2023). Economic Impact of Edinburgh Festivals 2022.
Hansen, T. B. (1997). The Willingness-to-Pay for the Royal Theatre in Copenhagen as a Public Good. Journal of Cultural Economics.
LMU München ve Theater Regensburg (2025). Umwegrentabilität des Theater Regensburg.
Sound Diplomacy (2023). Economic Impact Assessment of UK Theatre Sector.
